Bưởi da
xanh là một trong 4 loại trái cây đặc sản của Bến Tre, có khả năng cạnh
tranh với nhiều loại trái ngon ở thị trường trong nước và thế giới.
Trái bưởi da xanh có đặc trưng vỏ mỏng, ruột hồng, vị ngọt thanh, đặc
biệt là không mang hạt. Tỉnh Bến Tre đang tập trưng thực hiện Dự án phát
triển 10.000 ha bưởi da xanh, phục vụ cho tiêu dùng nội địa và xuất
khẩu.
Tuy nhiên, tình trạng trái bưởi da xanh mang hạt (còn
gọi là hiện tượng hạt hóa) không những đánh mất đặc tính nổi trội mà
còn ảnh hưởng đến giá trị thương phẩm của bưởi da xanh. Làm thế nào để
khắc phục hiện tượng này đang là nỗi bận tâm của các nhà khoa học và bà
con nhà vườn. Bài viết sau đây chuyển đến bạn đọc sáng kiến hạn chế hiện
tượng hạt hóa trên cây bưởi da xanh của ông Lê Văn Hoa – còn gọi là ông
Hai Hoa ở ấp Tân Phú, xã Sơn Định, huyện Chợ Lách. Do đặc thù của huyện
Chợ Lách nói riêng và tỉnh Bến Tre nói chung, diện tích đất vườn tính
bình quân trên mỗi hộ dân thường rất thấp, do vậy, nếu vài ba chục hộ
liền kề cùng trồng một loại trái cây cũng không tránh được tình trạng
nhỏ lẻ; mặt khác, giữa các nông hộ ít khi canh tác một loại cây ăn trái
nên tình trạng manh mún, nhỏ lẻ là hiện tượng dễ dàng bắt gặp trong sản
xuất trái cây của Bến Tre hiện nay. Qua khảo sát của ngành chức năng cho
thấy, cây bưởi da xanh được nông dân trồng xen với các loại cây có múi
khác như bưởi năm roi, cam mật, cam sành, quýt, chanh hoặc tắc. Là loại
cây có hoa lưỡng tính, quá trình thụ phấn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố
thời tiết và côn trùng nên cây dễ dàng bị thụ phấn chéo, dẫn đến hiện
tượng trái mang hạt, làm giảm giá trị thương phẩm của trái bưởi da xanh.
Gia đình ông Lê Văn Hoa – còn gọi là ông Hai Hoa ở ấp
Tân Phú, xã Sơn Định, huyện Chợ Lách có 5 công đất vườn chuyên canh cây
bưởi da xanh. Tuy nhiên, những hộ canh tác liền kề lại trồng các loại
cây ăn trái khác như sầu riêng, cam sành, quýt đường, bưởi năm roi thậm
chí cả cây chanh không hạt. Điều tất yếu xãy ra đối với vườn bưởi da
xanh của ông Hai Hoa là có khoảng 60 - 70% trái bưởi khi chín mang hạt,
mặc dù ông Hai Hoa rất kỹ lưỡng trong khâu chọn giống và canh tác. Qua
tham khảo các tài liệu khoa học trong nước và thông tin trên báo, đài,
ông Hai Hoa đã nghĩ ra phương pháp khắc phục hiện tượng mang hạt trên
trái bưởi da xanh bằng cách ức chế quá trình thụ phấn chéo khi cây cho
trái. Cách làm này được ông Hai Hoa bắt đầu thử nghiệm vào tháng 11 năm
2006, đến nay đã mang lại kết quả khả quan. Cách thức tiến hành của ông
Hai Hoa được mô tả như sau: sử dụng một đoạn dây kẽm chiều dài khoảng
một mét uốn cong dạng hình thoi làm khung định vị bên ngoài. Khi cây
bưởi da xanh ra hoa, các cánh hoa sắp nở, đặt khung kẽm bao quanh chùm
hoa, sau đó, dùng tấm lưới nhựa bao ngoài khung kẽm, tấm lưới này có tác
dụng ngăn chặn phấn hoa khuếch tán do gió, đồng thời bảo vệ không cho
côn trùng đeo bám, chích hút phấn hoa, gây ra hiện tượng thụ phấn chéo.
Dụng cụ này ông Hai Hoa tự làm, giá thành khoảng 200 đồng mỗi chiếc, có
thể sử dụng nhiều năm. Sau hơn một năm thí nghiệm đại trà trên vườn bưởi
da xanh của gia đình mình, ông Hai Hoa đã thu được kết quả rất khả
quan. Trên cùng một cây bưởi, những chùm hoa được bao lại đều cho trái
không mang hạt, trong khi đó, những chùm hoa không được bao, tỷ lệ trái
bị mang hạt chiếm đến 60 – 70%.
Một số nông dân khác ở xã Sơn Định, huyện Chợ Lách
sau khi tham quan và áp dụng giải pháp kỹ thuật này cũng mang lại kết
quả tương tự. Cũng với sự mài mò, nghiên cứu, năm 2004, ông Lê Văn Hoa
đã thực hiện thành công giải pháp tạo nhánh nhện để tăng hiệu quả trên
cây bưởi da xanh, được các nhà khoa học trong nước đánh giá cao, UBND
tỉnh Bến Tre và Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn tặng Bằng khen
Nông dân sáng tạo. Năm 2005, ông Lê Văn Hoa là nông dân duy nhất của Bến
Tre được Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn cấp bằng công nhận cây
giống tốt Quốc gia về cây giống bưởi da xanh. Mới đây, các nhà khoa học
thuộc Viện Nghiên cứu Cây ăn quả Miền Nam đến khảo sát vườn bưởi da xanh
của ông Lê Văn Hoa có sử dụng khung lưới bao chùm hoa để hạn chế hiện
tượng trái mang hạt và công nhận đây là sáng kiến có giá trị thực tiễn.
Cơ quan này đã cử cán bộ kỹ thuật tiếp tục theo dõi, đánh giá tính phổ
biến của giải pháp nhằm hội thảo, nhân rộng không những trên cây bưởi da
xanh mà còn có thể áp dụng cho nhiều loại cây ăn trái khác có cơ chế
thụ phấn chéo, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa nông
